Het herstel van de wereldeconomie lijkt voorlopig zijn piek te hebben bereikt. Dat concludeerde de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) op basis van haar index van economische indicatoren. Volgens de denktank wijzen de signalen vooral in Frankrijk, Italië, China en India op een minder sterke economische groei in de komende maanden. Ook in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië lijkt het herstel van de economie het hoogtepunt inmiddels te hebben bereikt. Alleen in Duitsland blijft het herstel de komende maanden nog relatief robuust, verwacht de OESO. Toch is de belangrijke ZEW-indicator voor de economie van Duitsland alweer aan het verzwakken.  

De Griekse economie krimpt fors

De Griekse schuldencrisis en het ingrijpende bezuinigingsprogramma die het land van een bankroet moeten behoeden, hebben zware gevolgen voor bedrijvigheid in het Zuid-Europese land. In de agglomeratie Athene is in de afgelopen tien maanden 17 procent van de bedrijven gesloten. De sterke economische teruggang is ook aan het bestedingspatroon van consumenten te merken, zo blijkt uit een studie. De Grieken hebben begin dit jaar ongeveer 20 procent minder schoenen gekocht dan in dezelfde periode vorig jaar. Ook de aankopen van kleding liepen met bijna 20 procent terug. De Griekse regering heeft onder druk van de Europese Unie (EU) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) forse lastenverzwaringen en hervormingen van onder meer de arbeidsmarkt en het pensioenstelsel in gang gezet. Naar verwachting zal de Griekse economie dit jaar met 4 procent krimpen.

De Amerikaanse economie verzwakt weer

De Fed probeert de economie in de VS te stimuleren door het inkopen van langlopende staatsobligaties. De Fed zet deze stap omdat de laatste maanden het economisch herstel vertraagt. De Fed blijft voornemens om de rente voor een langere periode op de huidige lage stand te houden. De ingreep voedt de vrees dat het herstel in de VS aan momentum verliest. Uit gegevens van de centrale bank (Fed) van Philadelphia bleek verder dat de activiteit in de fabrieken in de regio afgelopen maand onverwacht sterk is gedaald. De index voor de industriële activiteit in de regio duikelde naar een stand van min 7,7, tegen plus 5 een maand eerder. Een stand hoger dan nul duidt op groei, een negatieve score wijst op krimp. De Fed-index van Philadelphia is een van de vroegste indicatoren voor de ontwikkeling van de Amerikaanse industrie. Het vertrouwen van consumenten in de Amerikaanse economie is in juli gedaald tot het laagste niveau van de afgelopen elf maanden. Dat blijkt uit cijfers die de Universiteit van Michigan bekendmaakte. De index waarmee de onderzoekers van de universiteit het vertrouwen meten kwam uit op 66,5. Dat is aanzienlijk lager dan door analisten werd voorspeld. Die verwachtten dat de vertrouwensindex zou uitkomen op 74,5 punten. In juni kwam het vertrouwen nog uit op een stand van 76. Daarmee bereikte het vertrouwen op dat moment nog het hoogste niveau in ruim twee jaar tijd. Het afgenomen vertrouwen is opnieuw een teken van het moeizame herstel van de Amerikaanse economie, die van oudsher wordt aangedreven door de uitgaven van consumenten. Eerder vielen cijfers over de industriële productie tegen en waarschuwde het stelsel van Amerikaanse centrale banken voor langzame economische groei.

De Chinese economische kracht blijft sterk

De groei van de Chinese economie zet door, maar inderdaad minder snel dan voorheen. In het tweede kwartaal van dit jaar is het bruto binnenlands product (bbp) van China gegroeid met 10,3 procent. In het eerste kwartaal was de groei nog 11,9 procent, aldus het Nationale Bureau voor Statistiek in Peking. De inflatie kwam in de eerste helft van 2010 uit op 2,6 procent in vergelijking met dezelfde periode een jaar eerder. Tussen 2002 en 2007 groeide de Chinese economie steeds met meer dan 10 procent per jaar. In 2008 zwakte de groei enigszins af. In de loop van 2009 werden de effecten van stimuleringspakketten van de Chinese overheid steeds duidelijker zichtbaar. De groeivertraging komt voor veel economen niet als een verrassing. Ze waarschuwden eerder dit jaar dat de op twee na grootste economie ter wereld te hard groeide. Het monetaire beleid van China was er op gericht om de groei wat af te zwakken. De inflatie in China daalde in de maand juni tot 2,9 procent van 3,1 procent in de voorgaande maand. Ook dit is een teken dat maatregelen van de overheid om oververhitting van de economie te voorkomen, effect sorteren.

Op zoek naar de natuurlijke weg van een negatieve naar een positieve spiraal, merkte Marinus Knoope dat zogenaamd negatieve emoties in feite gezonde prikkels zijn die, als je ze toelaat en ermee speelt, juist die kracht blijken te bevatten die je op dat moment nodig hebt. Als je moe bent en je doet moe dan rust je uit. Als je gilt in de achtbaan dan is het lekker spannend. Als je speelt dat je boos bent straal je gezag uit. En als je depressief bent en je stapt in de leegte dan ontmoet je daar de zin van je bestaan. Deze wijsheden beschreef hij duidelijk in zijn nieuwe boek, de Ontknooping, een echte aanrader voor wie emoties wil begrijpen.

G20 wil af van 'gekke subsidies'

Elke dag steken regeringen meer dan 2 miljard dollar belastinggeld in fossiele brandstoffen. Deze enorme investering in een zeer winstgevende sector door landen die op de rand van een faillissement staan of hun bevolking amper kunnen voeden, is vergelijkbaar met "complete gekte" vinden veel experts. De landen die deelnamen aan de top van de G20 in Toronto concludeerden dat die gekte beperkt of zelfs gestopt moet worden. Mogelijk zijn we eindelijk zo ver dat subsidies voor fossiele brandstoffen afgebouwd worden, aldus Mark Halle, directeur Handel en Investering van het Internationaal Instituut voor Duurzame Ontwikkeling (IISD) in Genève. Als landen hun tekorten moeten terugdringen, kunnen ze moeilijk voorbijgaan aan het feit dat ze miljarden weggeven aan de industrie voor fossiele brandstoffen, om de brandstofprijzen laag te houden.

De subsidie van meer dan 2 miljard dollar per dag voor fossiele brandstoffen is een conservatieve schatting, gebaseerd op onderzoek van het IISD. Dergelijke hoge subsidies ondermijnen niet alleen beleid op het gebied van energiezuinigheid, ze maken het ook onmogelijk voor duurzame energie om te concurreren, zegt Halle. Niet iedereen is optimistisch over de intenties van de G20, omdat veel van de lidstaten zich vaak niet aan hun beloften houden. Canada en Australië probeerden de afspraken binnen de G20 af te zwakken door ze niet-bindend te maken. De VS probeerden juist een steviger afspraak op tafel te krijgen. De landen stemden ermee in om "inefficiënte subsidies voor fossiele brandstof" af te bouwen, maar elk land mag zelf bepalen welke dat zijn. Sommige landen, zoals Japan, Australië en Italië, hebben al aangegeven dat ze dergelijke subsidies niet hebben. Australië wil de kolensector beschermen, Canada wil zijn teerzand blijven subsidiëren - een milieu- en klimaatramp die lijkt op de olieverspilling van BP, maar dan in slow motion. Uit onderzoek blijkt dat Canada in de afgelopen twee jaar net zoveel subsidie aan olie en gas heeft gegeven als aan klimaatprogramma's. Canada investeert miljarden dollars in de ontwikkeling van technologie voor CO2-afvang en opslag, een nieuwe manier om de olie- en gasindustrie te subsidiëren, vooral de teerzanden.

De meeste industrielanden subsidiëren olie, steenkool en aardgas om de exploratie- en productiekosten omlaag te brengen. Ontwikkelingslanden gebruiken subsidies om de kosten voor de verbruikers laag te houden. Beide vormen van subsidie moedigen volgens experts het verbruik van fossiele brandstoffen aan en laten daardoor ook de olieprijs stijgen. Willen we een duurzame ontwikkeling, dan moet het echt anders!

Kwaliteit natuur in Nederland zwaar onder druk

De kwaliteit van de natuur in Nederland staat de komende tientallen jaren door de verandering van het klimaat ernstig onder druk. Het aantal dagvlindersoorten vermindert met 75 procent. Ook gaan vijftig broedvogelsoorten er in aantal op achteruit, aldus een onderzoek van Natuurmonumenten. In het onderzoek is gekeken naar de gevolgen tot 2050. Daaruit blijkt dat de verandering van het klimaat zorgt voor een verschuiving van de klimaatzones, die sommige plant- en diersoorten niet kunnen bijbenen. Planten en dieren die aan de zuidrand staan of wonen van het gebied dat ongeschikt voor ze is geworden, sterven daar dan uit.

Natuurmonumenten is momenteel bezig met het aaneenrijgen van natuurgebieden. De klimaatverandering maakt de voltooiing hiervan volgens Natuurmonumenten nog dringender, omdat diersoorten daardoor makkelijker weg komen uit gebieden die ongeschikt voor ze worden. Het beheer in alle gebieden van Natuurmonumenten moet hierbij worden veranderd van het met straffe hand proberen te behouden naar het begeleiden van de natuur. Ook moet worden gekeken naar de gebieden die niet van Natuurmonumenten zijn, maar waar dieren wel eten, rusten en doorheen trekken, stelt de instantie.

Geld voor het behoud van soorten is echter niet ongelimiteerd voorhanden. De onderzoekers denken dat in ieder geval op Europees niveau moet worden bepaald voor welke verdwijnende soorten moet worden gestreden en voor welke niet.

ASML toont veerkracht, hoe vergaat het ze in 2011?

ASML heeft voor 1,2 mrd euro aan nieuwe orders in zijn boeken staan. De instroom van nieuwe vraag zal de komende maanden alleen maar toenemen. Dit jaar belooft een recordjaar te worden, met mogelijke voortzetting van de groei daarna. Veel chipmakers hebben enkele jaren te weinig geļnvesteerd en moeten dat nu inhalen. Afgaand op deze resultaten lijkt er geen dubbele dip in de economie te komen.

De Nederlandse chipmachinefabrikant ASML heeft zodoende gezorgd voor een gunstige aftrap van het kwartaalcijferseizoen aan het Damrak. Het bedrijf uit Veldhoven profiteerde, net als de Amerikaanse gigant Intel, in het tweede kwartaal sterk van de opleving in de chipindustrie. ASML verdubbelde de winst ten opzichte van het eerste kwartaal en verhoogde de verwachtingen voor de rest van het jaar. De chipindustrie beleeft momenteel gouden tijden. Dankzij de sterk gegroeide vraag naar smartphones, laptops en andere hoogwaardige apparatuur zijn geheugenchips nauwelijks aan te slepen en breken de resultaten van halfgeleiderbedrijven records. De Amerikaanse chipgigant Intel meldde zelfs de hoogste kwartaalwinst uit de 42-jarige bedrijfshistorie. De omzet steeg daarbij met ruim een derde tot 10,8 miljard dollar, een bedrag dat het bedrijf in het lopende kwartaal met bijna 1 miljard dollar denkt te kunnen overtreffen.

Als een van 's werelds belangrijkste producenten van de machines waarmee de complexe chips voor dunne telefoons en computers worden gemaakt, profiteert ASML optimaal van deze successen. Dit is geen tijdelijke opleving, 2011 belooft ook veel goeds voor ASML, aldus financieel directeur Peter Wennink. We maken een mobielemedia- en mobielinternetrevolutie door, dat zie je aan alle iPhones, iPads en netbooks die worden gebruikt. Die technologische ontwikkeling vraagt om hoogwaardigere machines. En die verkoopt ASML. Wennink verwacht dan ook dat ASML het omzetrecord van 3,8 miljard euro uit 2007 dit jaar met 10 tot 15 procent overtreft. Hij ziet daardoor ook de werkgelegenheid bij ASML weer toenemen. Tijdens de crisis ontdeed het bedrijf zich nog van een groot aantal flexibele arbeidskrachten; deze worden nu voor een deel weer ingehuurd. Ook de investeringen in onderzoek worden opgeschroefd. ASML is daarmee sterk hersteld van de diepe crisis in de eerste maanden van 2009. Grote bedrijven waren huiverig voor investeringen in de dure machines van ASML, waardoor de orderstroom richting Veldhoven opdroogde en ASML in de rode cijfers terechtkwam. De ongekende opmars van de iPhones en de Blackberries zorgde in de tweede helft van vorig jaar echter al voor een rigoureuze ommekeer. De vraag is echter hoe houdbaar de winstgroei is, nu al het vet van de botten gesneden is en de economie slechts mondjesmaat groeit. Kortom, velen beginnen te denken dat de dubbele dip er echt komt. Een van de eersten die dit opmerkte was econoom Roubini.

Roubini voorzag als een van de eersten een dubbele dip

Roubini is een erkend somberaar, maar er wordt veel naar hem geluisterd, omdat hij de crisis voorspelde. Roubini is uitermate somber over de vooruitzichten voor degenen in de VS die nu werkloos zijn. Hij denkt dat de werkloosheid zal oplopen tot 11%. De arbeidsmarkt zal langere tijd zwak blijven, aldus Roubini. Na eerdere recessies bleef de arbeidsmarkt nog ruim anderhalf jaar teruglopen. Dat zou betekenen dat de werkgelegenheid nog tot eind 2010 blijft teruglopen, denkt Roubini. Het lange-termijnbeeld voor werknemers is volgens Roubini nog slechter dan de huidige cijfers over verlies aan werkgelegenheid laten zien. Veel banen zijn volgens hem voor altijd verloren gegaan, inclusief banen in de bouw, in de financiële sector en productie. Volgens Roubini laten recente studies zien dat 25% van de Amerikaanse banen volledig geoutsourced kan worden naar het buitenland. De zwakke arbeidsmarkt en de scherpe daling van de looninkomsten (mede doordat werknemers minder uren draaien en door loonsverlagingen) leiden tot een zwak herstel van de particuliere consumptie en vergroot het risico van een dubbele dip.

Als gevolg van de verschrikkelijk zwakke arbeidsmarkt kunnen we een zwak herstel van de consumptie en economische groei verwachten. Ook gaat hij uit van grote overheidstekorten, hypotheekachterstanden en een grotere daling van prijzen van huizen en commercieel onroerend goed. Dát zal weer resulteren in grotere verliezen voor banken en financiële instellingen die hypotheken hebben verstrekt, en verliezen op credit cards en autoleningen. Dit zal weer tot gevolg hebben dat meer banken ten onder gaan en dat er een grotere roep om protectionistische maatregelen komt. Kortom, we zijn nog niet klaar met de problemen...

Toch bestaat er geen enkel risico dat de eurozone opnieuw in een recessie beland, aldus het Luxemburgse ECB-bestuurslid Yves Mersch. We zien een veel sterker tweede kwartaal en we zien een bepaalde vertraging in de tweede helft van het jaar. Maar er is geen twijfel over mogelijk dat het herstel dat halverwege 2009 is ingezet, zal doorzetten. Wij sluiten een dubbelediprecessie volledig uit, aldus Mersch tegen de Amerikaanse zakenkrant The Wall Street Journal. ECB-president Jean-Claude Trichet probeerde eerder de onrust onder investeerders ook al weg te nemen met de mededeling dat de economie niet veel zal verslechteren. Hij sprak de veronderstelling van verscheidene economen tegen dat een sterk bezuinigingsbeleid, zoals veel Europese landen hebben ingezet, het economisch herstel zou schaden. Toch hecht ik persoonlijk meer aan de woorden van Roubini, dan aan die van ECB-leden. Wellicht worden de resultaten van de stresstesten de komende tijd alsnog in het echt getest... In dat licht bezien herhaal ik hier nog maar eens de uitslag van de stresstesten van 91 Europese banken. Slechts zeven van de 91 Europese banken die zijn onderworpen aan de stresstesten, hebben die niet doorstaan, aldus de Europese toezichthouder CEBS. Deze zeven banken kwamen gezamenlijk 3,5 miljard euro kapitaal tekort. Het gaat om vijf Spaanse banken, een Griekse en een Duitse. In Duitsland doorstond Hypo Real Estate de test niet, in Griekenland ging het om de Atebank. De vijf regionale Spaanse banken die de test niet hebben gehaald zijn Banca Sivica, Diada, Espiga, Unnim en Cajasur. De tests moesten uitwijzen of de banken bestand zijn tegen een stevige economische terugval. Binnenkort dus wellicht voor het echie...

Ook Alan Greenspan, voormalig voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, sluit een dubbele dip van de wereldeconomie niet uit. Hij vindt dat het vertragende herstel van de Amerikaanse economie signalen vertoont van een recessie. 'We zitten in de pauze van een voorzichtig economisch herstel. En een pauze tijdens een voorzichtig herstel voelt als een quasi-recessie', aldus de voormalige centrale bankier. 'Wanneer de huizenprijzen verder dalen, is een dubbele dip mogelijk. Dan komt er weer een grote groep hypotheekeigenaren in de problemen', zo constateerde hij verder.

Volgens mij gaan de beurzen de komende 12 maanden een ruige tijd tegemoet, waarin de schuldenproblematiek nog actueler wordt dan die al is...Pas dus op!

IMF tikt Frankrijk op de vingers over terugdringing van het tekort

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft Frankrijk gewaarschuwd dat er extra inspanningen nodig zijn om het begrotingstekort in 2013 tot 3 procent terug te brengen. De Franse overheid heeft toegezegd het tekort, dat dit jaar uitkomt op maar liefst 8 procent van het bruto binnenlands product (bbp), volgend jaar terug te brengen tot 6 procent en tot 3 procent in 2013. Dat is het niveau dat officieel maximaal wordt toegestaan in de eurozone. Volgens het IMF lukt het Frankrijk dankzij al eerder aangekondigde bezuinigingsmaatregelen wel om het tekort volgend jaar terug te schroeven tot 6,1 procent. Het fonds denkt echter dat daarna de klad erin komt en dat het land in 2013 uitkomt op een percentage van 3,9 procent en 3,2 procent in 2014. Volgens het IMF haalt Frankrijk de wenselijke 3 procent pas in 2015.